De nadelen van vervroegd pensioen, en welke daarvan echt zwaar wegen

Vervroegd pensioen kent nadelen, maar niet de nadelen die meestal genoemd worden.

De standaardkritiek luidt dat je uitkering blijvend lager wordt. Dat klopt, en het is minder erg dan het klinkt: die verlaging is actuarieel berekend en over een gemiddeld leven ongeveer eerlijk. De echte nadelen zitten in wat je netto overhoudt, in wat je verliest naast je pensioen, en in het feit dat je niet terug kunt.

Eerst de misvatting: de verlaging is niet het grootste nadeel

Neem iemand met €12.000 pensioen op zijn achtenzestigste, die het in plaats daarvan op zijn tweeënzestigste laat ingaan voor €9.637 per jaar.

Op welke leeftijd zou wachten meer hebben opgeleverd?

Pas op je drieënnegentigste had wachten meer opgebracht, in euro's opgeteld. En dat is nog zonder rekening te houden met het feit dat geld dat je eerder ontvangt meer waard is dan geld dat je later krijgt. Reken je dat wel mee, dan wint vervroegen bij elke realistische levensverwachting.

Dat is geen argument om te vervroegen. Het is een argument om te stoppen met de verlaging als hoofdbezwaar te zien. Die is grotendeels eerlijk berekend, en de bezwaren die er wel toe doen staan hieronder.

1. Netto houd je aanzienlijk minder over

Dit is het zwaarste nadeel en het wordt het minst genoemd.

Tot je AOW-leeftijd betaal je over je inkomen AOW-premie. Vanaf je AOW-leeftijd niet meer. Dat scheelt ongeveer achttien procentpunt in het tarief van de eerste schijf.

Concreet, bij €12.000 bruto pensioen:

Ruim tweeduizend euro per jaar verschil op precies hetzelfde brutobedrag.

Dat betekent dat pensioen dat je vóór je AOW-datum opneemt netto minder waard is dan hetzelfde pensioen daarna. Vervroegen verplaatst je uitkering dus naar de jaren waarin er het meeste vanaf gaat.

De bedragen hierboven zijn benaderingen ter illustratie van het mechanisme. Wat je precies overhoudt hangt af van je totale inkomen en je persoonlijke situatie.

2. Je bouwt niets meer op

Stop je ook met werken, dan stopt je opbouw. Dat effect stapelt op de verlaging van het vervroegen zelf.

Bij een opbouw van veertig jaar die €12.000 oplevert, kost elk gemist jaar je €300 per jaar, levenslang. Zes jaar eerder stoppen kost daarmee €1.800 per jaar bovenop de actuariële verlaging.

Dit is de reden dat deeltijdpensioen vaak gunstiger uitpakt: over het deel dat je blijft werken loopt je opbouw door.

3. Je verliest dekkingen die aan je werk hangen

Wat mensen het vaakst over het hoofd zien.

Aan je dienstverband hangen doorgaans meer voorzieningen dan alleen pensioenopbouw. Denk aan dekking bij arbeidsongeschiktheid, en aan nabestaandenpensioen dat bij veel regelingen op risicobasis is verzekerd. Op risicobasis betekent: de dekking geldt zolang je deelnemer bent, en vervalt als je uit dienst gaat.

Stop je met werken, dan kunnen die dekkingen wegvallen, en dat is precies in de levensfase waarin de kans dat je ze nodig hebt toeneemt.

Vraag je uitvoerder expliciet wat er gebeurt met je nabestaandendekking als je stopt. Bij sommige regelingen kun je die voortzetten, soms tegen betaling, soms door een deel van je pensioen om te ruilen.

4. Inflatie krijgt meer tijd

Vervroegen verlengt je uitkeringsperiode, en daarmee de tijd waarin inflatie aan je koopkracht knabbelt.

Of je pensioen meestijgt met de inflatie hangt af van je regeling en van de financiële positie van je fonds. In het nieuwe stelsel beweegt je uitkering mee met de beleggingsresultaten, wat zowel omhoog als omlaag kan.

Wie op zijn zestigste begint, moet erop rekenen dat het bedrag aan het eind van de rit aanzienlijk minder koopt dan aan het begin.

5. De keuze is onomkeerbaar

Dit klinkt vanzelfsprekend en is in de praktijk het lastigste.

Eenmaal ingegaan kun je je pensioen niet meer terugdraaien. Verandert je situatie, ga je toch weer werken, of blijkt het bedrag tegen te vallen, dan heb je geen route terug.

Vergelijk dat met eigen vermogen, waar je maand voor maand kunt bijsturen. Een besluit dat je op je tweeënzestigste neemt, bepaalt je inkomen tot je dood.

6. Je partnerpensioen kan meebewegen

Bij veel regelingen is het nabestaandenpensioen afgeleid van je ouderdomspensioen. Verlaag je het ene, dan verlaagt het andere mee.

Dat raakt niet jou maar je partner, en het is een gevolg dat zelden meeweegt in het besluit. Vraag ernaar bij je uitvoerder, en betrek je partner bij de keuze.

7. Terugkomen is moeilijker dan gedacht

Geen financieel nadeel, wel een reëel risico.

Wie op zijn tweeënzestigste stopt en op zijn vijfenzestigste ontdekt dat het financieel of persoonlijk toch niet werkt, staat voor een arbeidsmarkt die inmiddels drie jaar verder is. Netwerk verwatert, vakkennis veroudert, en de vraag naar iemand van vijfenzestig is anders dan naar iemand van tweeënzestig.

Dat pleit ervoor om de eerste jaren niet te zien als een definitieve overgang maar als een periode waarin je nog kunt bijsturen. En dat is makkelijker als je niet je hele pensioen hebt vastgezet.

Hoeveel vermogen je nodig hebt om die brugjaren zelf te dekken staat in het artikel over je FIRE-getal.

Wanneer wegen de nadelen minder zwaar?

Vier situaties waarin het plaatje er anders uitziet.

Je vervroegt maar kort. Eén of twee jaar voor je AOW is de verlaging beperkt, is het netto-effect kortdurend, en is de opbouw die je misloopt klein.

Je gaat met deeltijdpensioen. Je opbouw loopt deels door, je dekkingen blijven deels bestaan, en de verlaging raakt maar een deel van je pensioen.

Je hebt een reden om aan te nemen dat je de gemiddelde levensverwachting niet haalt. De actuariële verlaging is gebaseerd op een gemiddelde. Dat is een ongemakkelijke overweging en het is een reële.

Je zou anders je vermogen moeten aanspreken tegen een ongunstig moment. Vervroegen kan voorkomen dat je beleggingen moet verkopen tijdens een beursdaling, en dat is meer waard dan de tabellen suggereren.

Wat je kunt doen om ze te beperken

Vraag meerdere doorrekeningen op. Vlak vanaf je gewenste datum, een hoog-laagvariant, en deeltijdpensioen. Die drie leveren zeer verschillende uitkomsten op.

Vraag expliciet naar je nabestaandendekking. Dit is de post die het vaakst wordt vergeten en die het meeste schade kan aanrichten.

Reken netto, niet bruto. Door het verschil in AOW-premie is bruto vergelijken misleidend zodra er een AOW-datum tussen zit.

Betrek je partner. Het besluit raakt twee inkomens en twee levens.

Overweeg onafhankelijk advies. Bij een pensioen van enige omvang is een eenmalige doorrekening door iemand zonder belang bij de uitkomst goed besteed geld.

Wat dit niet vertelt

De cijfers zijn illustratief. De bedragen in dit artikel gaan uit van een pensioen van €12.000 op je achtenzestigste, een rekenrente van 2% en een levensverwachting tot ongeveer 87. Elke uitvoerder rekent anders.

De belastingbedragen zijn benaderingen. Ze illustreren dat er een verschil is tussen voor en na je AOW-datum, niet wat jij precies betaalt.

Regelingen verschillen sterk. Wat er gebeurt met je nabestaandendekking, of deeltijdpensioen mogelijk is, en in welke stappen: dat staat allemaal in jouw regeling.

Dit is geen advies. Het is een overzicht van waar je naar zou moeten vragen. De antwoorden komen van je pensioenuitvoerder.

Veelgestelde vragen

Is vervroegd pensioen verstandig? Dat hangt af van je situatie. Puur financieel is de verlaging over een gemiddeld leven ongeveer eerlijk. De bezwaren zitten in het netto-effect vóór je AOW-datum, de gemiste opbouw, en de dekkingen die je verliest.

Hoeveel gaat mijn pensioen omlaag? Ruwweg 3 tot 4% per jaar dat je vervroegt, plus het effect van minder opbouwjaren. Je uitvoerder rekent het exact uit.

Waarom houd ik netto minder over als ik voor mijn AOW-datum pensioen ontvang? Omdat je tot je AOW-leeftijd AOW-premie betaalt over je inkomen en daarna niet meer. Dat scheelt ongeveer achttien procentpunt in de eerste schijf.

Kan ik mijn vervroegd pensioen terugdraaien? Nee. Eenmaal ingegaan ligt de keuze vast.

Wat gebeurt er met het pensioen voor mijn partner? Bij veel regelingen beweegt dat mee met je ouderdomspensioen, en kan risicodekking vervallen als je uit dienst gaat. Vraag dit expliciet na.