Pensioen als zelfstandige: het gat is groter dan je denkt, en groter naarmate je minder uitgeeft

Als zelfstandige krijg je gewoon AOW. Wat je mist is de tweede pijler: het werkgeverspensioen dat een werknemer automatisch opbouwt.

Bij €40.000 aan jaaruitgaven en stoppen op je zestigste betekent dat €227.975 extra vermogen dat je zelf moet opbouwen. Bij stoppen op je vijfenzestigste is dat €277.367.

En hier zit het punt dat de meeste zzp-artikelen missen: bij lagere uitgaven is dat gat niet kleiner. Procentueel is het juist groter.

Het gat in euro's

Dezelfde persoon, met en zonder pensioen, bij stoppen op zestig:

Bij hogere uitgaven blijft het verschil in euro's gelijk. Dat is geen toeval: het gat is de contante waarde van het gemiste pensioenbedrag, en dat bedrag verandert niet met je uitgaven.

Waarom het gat bij lagere uitgaven zwaarder weegt

Hier zit de vondst van dit artikel.

Zet hetzelfde gat af tegen wat een werknemer al nodig heeft:

Wie sober leeft en weinig uitgeeft, heeft als werknemer al een klein doelbedrag. Het pensioengat is een vast bedrag, dus het weegt bij een klein doel verhoudingsgewijs veel zwaarder. Bij €30.000 uitgaven is het gat groter dan het hele werknemersdoel.

Dat is tegenintuïtief. Je zou verwachten dat sober leven het probleem verkleint. Het pensioengat zelf verkleint niet mee, en dat maakt het voor zzp'ers met bescheiden uitgaven relatief zwaarder dan voor wie meer uitgeeft.

Waarom dit precies zo groot is

Het gat is niet willekeurig. Het is exact de contante waarde van het pensioenbedrag dat je mist, gerekend vanaf je stopdatum.

Opvallend: hoe later je stopt, hoe groter het gat in vermogen dat je nodig hebt op dat moment. Dat lijkt tegenstrijdig, tot je bedenkt waarom: bij een latere stopdatum is de periode waarin het gemiste pensioen je geld had bespaard langer, en die langere periode moet volledig uit je eigen vermogen komen.

Voor wie op zijn vijfenzestigste stopt met een pensioengat van €277.367: dat is bijna drie ton alleen al voor het ontbreken van een werkgeverspensioen, los van al het andere.

Hoe je het gat dicht

Drie routes, en ze verschillen in flexibiliteit en fiscale behandeling.

Beleggen in een gewoon effectendepot. Volledig flexibel: je kunt op elk moment aanspreken, verkopen, of van bestemming veranderen. Het valt onder de gewone vermogensbelasting. Geen aftrek bij inleg, geen fiscale beperking bij opname.

Een lijfrente. Een fiscaal gefaciliteerde route specifiek voor pensioenopbouw, met een eigen jaarruimte die je mag inleggen. Premies zijn onder voorwaarden aftrekbaar, en de uitkering is later belast. Dat is een onderwerp met eigen rekenregels en een eigen jaarruimteberekening, en dat valt buiten dit artikel. Je boekhouder of een pensioenadviseur rekent dat voor je specifieke situatie door.

Een combinatie. De meeste zelfstandigen die hier bewust mee bezig zijn, gebruiken beide: een deel in een lijfrente voor het fiscale voordeel, een deel vrij belegd voor de flexibiliteit.

Wat voor jouw situatie de juiste verhouding is, hangt af van je fiscale positie en je behoefte aan flexibiliteit vóór je pensioendatum. Dat is precies waarom een lijfrente niet de eerste stap is: eerst moet je weten hóéveel je nodig hebt, en pas daarna kun je zinvol kiezen in welke vorm.

Hoeveel per maand dat vraagt

Om het gat van €277.367 te dichten tegen je vijfenzestigste, vanaf je vijfendertigste:

Dit is alleen het pensioengat, dus bovenop wat je al inlegt voor je gewone FIRE-doel. Bij €100 of €200 per maand kom je niet op tijd, en dat is precies waarom veel zelfstandigen zonder het te weten een gat aan het laten groeien zijn.

Reken je eigen bedrag door met je eigen pensioenrichtleeftijd en je eigen streefpercentage; €12.000 is een voorbeeld en zegt niets over wat een werknemer in jouw sector daadwerkelijk opbouwt.

Wat werknemers wél hebben en jij zelf moet regelen

Twee dingen die vaak worden vergeten omdat ze bij werknemers automatisch meekomen.

Nabestaandenpensioen. Een werknemer heeft standaard een verzekering die uitkeert aan de partner bij overlijden vóór de pensioendatum. Als zelfstandige heb je dat niet, tenzij je het apart regelt. Hoe groot dat bedrag doorgaans is en waarom het zo vaak wordt onderschat, staat in het artikel over nabestaandenpensioen.

Arbeidsongeschiktheidsdekking. Werknemers zijn verzekerd via de werkgever en de sociale zekerheid. Als zelfstandige moet je dat zelf afsluiten of bewust het risico dragen. Dat is verzekeringsvergelijking en valt buiten dit artikel, maar het hoort wel in het rijtje van dingen die je regelt vóórdat je de rest optimaliseert.

Hoe dit je stopdatum raakt

Het pensioengat verschuift niet alleen je doelbedrag, het verschuift ook wanneer je kunt stoppen.

Bij €40.000 uitgaven en dezelfde spaarquote is het verschil tussen een werknemer en een zelfstandige met hetzelfde inkomen en dezelfde discipline al snel meerdere jaren. Hoe je je eigen stopleeftijd berekent op basis van je vermogen en je inleg staat in het artikel over eerder stoppen berekenen.

Dat is geen reden om te wanhopen. Het is een reden om het gat expliciet mee te nemen in je berekening in plaats van te rekenen alsof je een pensioen hebt dat er niet is.

Hoe Gylder hierbij past

Het probleem voor de meeste zelfstandigen is niet dat ze niet sparen. Het is dat hun spaargeld, hun lijfrente en hun beleggingen in verschillende potjes zitten zonder dat er één totaalbeeld is.

Gylder telt je vermogen dagelijks bij elkaar over bank, broker, crypto, edelmetaal en je woning met de hypotheek eronder, ongeacht in hoeveel potjes het verdeeld zit. Je uitgaven worden automatisch gecategoriseerd, zodat je jaarcijfer op meting rust.

Met de brugcalculator vul je in wat je AOW is, en laat je het pensioenveld op nul staan, of vul je in wat je zelf al aan lijfrente of vrij vermogen hebt opgebouwd voor die tweede pijler. Zo krijg je je eigen doelbedrag, inclusief het gat dat een werknemer niet heeft.

Wat dit niet vertelt

€12.000 is een voorbeeld. Wat een werknemer in jouw sector en op jouw inkomensniveau daadwerkelijk opbouwt, verschilt sterk. Kijk bij mijnpensioenoverzicht.nl wat vergelijkbare functies opbouwen, of vraag het bij een sectorgenoot na.

Lijfrente heeft eigen rekenregels. De jaarruimte, de fiscale aftrek en de belasting bij uitkering zijn een apart onderwerp met eigen tarieven die wijzigen. Dit artikel gaat over hoeveel je nodig hebt, niet over hoe je fiscaal het handigst inlegt.

Het reële rendement is een aanname. Bij 3% in plaats van 4% ligt elk bedrag in dit artikel hoger.

Dit is geen advies. De verdeling tussen lijfrente en vrij vermogen, en de vraag of en hoe je een arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluit, hangt af van je persoonlijke situatie.

Veelgestelde vragen

Hoeveel pensioen moet ik als zzp'er zelf opbouwen? Dat hangt af van wat een vergelijkbare werknemer opbouwt en van je stopleeftijd. Bij een voorbeeldpensioen van €12.000 en stoppen op je zestigste gaat het om €227.975 extra vermogen.

Waarom is het pensioengat bij lage uitgaven relatief groter? Omdat het gat een vast bedrag is dat niet meebeweegt met je uitgaven. Bij een klein doelbedrag weegt een vast gat verhoudingsgewijs zwaarder.

Moet ik een lijfrente afsluiten? Dat is een keuze met eigen fiscale regels die buiten dit artikel valt. Bepaal eerst hoeveel je nodig hebt, dan kun je zinvol kiezen tussen een lijfrente, vrij beleggen, of een combinatie.

Hoeveel moet ik per maand opzijzetten? Om een gat van €277.367 te dichten vanaf je vijfendertigste tot je vijfenzestigste is dat ongeveer €500 per maand, bovenop wat je al inlegt voor je gewone doel.

Wat mis ik nog meer als zelfstandige? Nabestaandenpensioen en arbeidsongeschiktheidsdekking zijn bij een werknemer standaard geregeld en moet je als zelfstandige zelf afsluiten of bewust het risico dragen.