FIRE staat voor Financial Independence, Retire Early. Het idee: bouw genoeg vermogen op om van te leven, en werken wordt een keuze in plaats van een verplichting.
De bekendste vuistregel uit die beweging is dat je vijfentwintig keer je jaaruitgaven nodig hebt. Bij €40.000 per jaar is dat een miljoen euro.
Die vuistregel komt uit de Verenigde Staten, uit een land zonder AOW, zonder verplicht bedrijfspensioen en met zorgkosten die je zelf moet dragen tot je vijfenzestigste. Wie hem in Nederland één op één overneemt, rekent zichzelf jaren extra werk aan.
Wat betekent FIRE precies?
De twee helften van de afkorting zijn niet even belangrijk.
Financial Independence betekent dat je vermogen je uitgaven kan dragen zonder dat je ervoor hoeft te werken. Dat is het doel.
Retire Early is wat je er vervolgens mee doet, en veel mensen in de beweging stoppen helemaal niet met werken. Ze gaan minder werken, wisselen van vak, beginnen iets voor zichzelf, of blijven precies doen wat ze deden, maar dan zonder dat ze moeten.
Het bruikbare deel is het eerste. Financiële onafhankelijkheid is een getal dat je kunt berekenen en waar je naartoe kunt werken. Vervroegd stoppen is een keuze die je daarna pas hoeft te maken.
Waar de beweging vandaan komt
Het gedachtegoed is ouder dan de term. Your Money or Your Life uit 1992 legde de basis: reken uit hoeveel levensuren een aankoop je kost, en de meeste aankopen zien er anders uit.
De rekenkundige onderbouwing kwam in 1998 met de Trinity-studie, waarin drie Amerikaanse hoogleraren onderzochten welk percentage je jaarlijks aan een portefeuille kunt onttrekken zonder hem in dertig jaar op te maken. Uit dat onderzoek kwam de 4%-regel, en 4% omgekeerd is precies die factor vijfentwintig.
Rond 2010 kreeg het een naam en een publiek, grotendeels via Amerikaanse blogs. De Nederlandse variant volgde later, met een eigen gemeenschap die de rekensom nooit helemaal heeft aangepast aan het land waarin hij wordt toegepast.
De Amerikaanse rekensom
De standaardberekening is kort:
Doelvermogen = jaarlijkse uitgaven × 25
Achter die vermenigvuldiging zit een aanname die zelden wordt uitgesproken: dat je portefeuille je uitgaven voor altijd moet dragen. Vijfentwintig keer je uitgaven bij 4% onttrekking is een bedrag dat in principe eeuwig meegaat.
Voor een Amerikaan van vijftig is dat een redelijke aanname. Er komt geen staatspensioen van betekenis, er is geen opgebouwde pensioenpot bij een werkgever, en de zorgverzekering moet uit eigen zak tot Medicare op je vijfenzestigste begint.
Voor een Nederlander van vijftig is die aanname simpelweg onjuist.
Waarom die som in Nederland niet klopt
Er zijn drie verschillen, en samen maken ze een groot gat.
Je krijgt AOW
Vanaf je AOW-leeftijd, nu 67 jaar en meebewegend met de levensverwachting, ontvang je een uitkering van de overheid, ongeacht wat je hebt gespaard. Dat is een gegarandeerde bodem onder je uitgaven die een Amerikaan in deze berekening niet heeft.
Wat je precies krijgt hangt af van of je alleen woont of samen, en van hoeveel jaar je in Nederland verzekerd was. Elk jaar buiten Nederland kost je 2% van de opbouw. Je actuele bedrag en je persoonlijke AOW-datum staan bij de SVB.
Je hebt waarschijnlijk pensioen opgebouwd
Werk je in loondienst, dan is de kans groot dat je via je werkgever pensioen opbouwt. Dat geld staat er, ook als je op je vijftigste stopt met werken: je opbouw stopt dan, maar wat er staat blijft staan en komt vrij op je pensioendatum.
Dat bedrag ken je waarschijnlijk niet uit je hoofd. Het staat op mijnpensioenoverzicht.nl, waar al je opgebouwde rechten bij elkaar staan.
Je hebt het bedrag niet voor altijd nodig
Dit is het scharnierpunt. Omdat AOW en pensioen op enig moment aanzetten, hoeft je eigen vermogen niet je volledige uitgaven voor de rest van je leven te dragen. Het moet twee dingen doen:
- Je volledige uitgaven dragen vanaf je stopdatum tot je AOW-leeftijd
- Het gat aanvullen dat na die datum overblijft
Dat eerste is een overbrugging met een einddatum, geen eeuwigdurende voorziening. En overbruggen is fors goedkoper dan eeuwig voorzien.
De Nederlandse rekensom: de AOW-brug
De berekening valt uiteen in twee fasen.
Fase 1: de brug. Van je stopdatum tot je AOW-leeftijd draag je alles zelf. Wat je daarvoor nodig hebt is de contante waarde van je jaaruitgaven over dat aantal jaren, rekening houdend met het rendement op wat er nog staat.
Fase 2: daarna. Vanaf je AOW-leeftijd komen AOW en pensioen binnen. Wat er dan nog aan uitgaven overblijft is je gat, en daarvoor heb je kapitaal nodig, maar pas op dat moment, dus je mag het terugrekenen naar vandaag.
Uitgewerkt met een voorbeeld. Iemand van vijftig die wil stoppen, €40.000 per jaar uitgeeft en met 4% reëel rendement rekent. De brug is zeventien jaar.
Fase 1: zeventien jaar €40.000 per jaar kost vandaag €486.627.
Fase 2: stel dat er straks €18.000 AOW en €12.000 pensioen binnenkomt, samen €30.000. Het gat is dan €10.000 per jaar. Daarvoor is op je 67e €250.000 nodig. Teruggerekend naar vandaag, over zeventien jaar met 4% rendement, is dat €128.343.
Samen: €614.970.
Tegenover de Amerikaanse som van €1.000.000.
De bedragen voor AOW en pensioen zijn hier voorbeelden. Kijk je eigen cijfers na bij de SVB en op mijnpensioenoverzicht.nl: daar zit het grootste verschil tussen mensen.
Wat dat scheelt
Dezelfde persoon, dezelfde uitgaven, drie situaties:
| Situatie | Doelvermogen | Verschil met 25× |
|---|---|---|
| Amerikaanse vuistregel | €1.000.000 | - |
| Alleen, geen aanvullend pensioen | €768.982 | €231.018 minder (23%) |
| Alleen, met pensioen | €614.970 | €385.030 minder (39%) |
| Samen, met pensioen | €525.130 | €474.870 minder (47%) |
Zelfs in het ongunstigste geval, alleenstaand, nooit pensioen opgebouwd, alleen AOW, scheelt het €231.000. Met een gemiddelde pensioenopbouw scheelt het bijna vier ton.
Ter controle op de methode: laat je AOW én pensioen op nul staan, dan komt de berekening uit op exact €1.000.000. De Amerikaanse vuistregel is dus geen andere som, maar dezelfde som voor iemand zonder AOW en zonder pensioen.
Wat dat in jaren scheelt
Euro's zeggen minder dan tijd. Neem iemand met €150.000 vermogen die €25.000 per jaar opzij zet, bij 4% reëel rendement:
| Doel | Jaren te gaan |
|---|---|
| €1.000.000 (Amerikaans) | 21,9 |
| €768.982 (alleen, geen pensioen) | 17,5 |
| €614.970 (alleen, met pensioen) | 14,2 |
| €525.130 (samen, met pensioen) | 12,0 |
Bijna acht jaar verschil tussen de vuistregel en de realistische berekening. Dat is niet een detail in je planning, dat is een ander leven.
De vier smaken van FIRE
Binnen de beweging bestaan varianten, en ze verschillen vooral in hoe volledig je stopt.
Lean FIRE: je doel is laag omdat je uitgaven laag zijn. Sneller haalbaar, minder marge als er iets misgaat.
Fat FIRE: je doel is hoog omdat je je huidige levensstijl wilt houden. Duurt langer, is comfortabeler.
Coast FIRE: je hebt genoeg opgebouwd om zonder verdere inleg op je pensioendatum uit te komen. Je moet nog werken voor je lopende uitgaven, maar niet meer voor je toekomst. Dit is voor veel mensen het eerste haalbare mijlpaal.
Barista FIRE: je vermogen dekt een deel van je uitgaven, de rest verdien je met werk dat je wilt doen in plaats van moet doen.
In Nederland is Coast FIRE bijzonder relevant, juist door de AOW-brug: een deel van je oude dag is al geregeld voordat je begint. Elk van deze varianten krijgt een eigen artikel in deze reeks.
Wat de brugbenadering niet oplost
Drie dingen worden er niet makkelijker van, en het is eerlijker om ze te noemen dan ze weg te laten.
De volgorde van je rendementen wordt gevaarlijker. Zolang je opbouwt, maakt het weinig uit of een slecht jaar aan het begin of het eind valt. Zodra je onttrekt, maakt het veel uit. Een forse daling in de eerste jaren van je brug betekent dat je aandelen verkoopt op het slechtste moment, en daar herstelt je portefeuille moeilijk van. De brugfase is precies de periode waarin je het kwetsbaarst bent.
Je kunt niet bij je pensioenpot. Die komt vrij op je pensioendatum, en die ligt bij de meeste regelingen niet ver voor je AOW-leeftijd. Vervroegd opnemen kan soms, maar tegen een lagere uitkering voor de rest van je leven. Je pensioenpot verlaagt je doelbedrag, maar hij helpt je niet door de brug heen.
AOW is een politieke belofte, geen contract. De leeftijd is de afgelopen decennia opgeschoven en is gekoppeld aan de levensverwachting. Wie op zijn dertigste rekent met AOW op 67, rekent met een getal dat nog kan bewegen. Hoe verder je stopdatum weg ligt, hoe meer marge je hier zou moeten nemen.
En één ding dat buiten dit artikel valt maar wel in je berekening hoort: over vermogen boven een vrijstelling betaal je jaarlijks belasting. Dat drukt je netto rendement en hoort dus in je reële percentage verwerkt te zijn, niet vergeten te worden.
Waar begin je?
Drie stappen, in deze volgorde.
Weet wat je uitgeeft. Dit is het lastigste en het belangrijkste. Je doelbedrag is een veelvoud van je uitgaven, dus een schatting die er 20% naast zit, zit er in je doel honderdduizenden euro's naast. Reken met wat je werkelijk uitgaf over de afgelopen twaalf maanden, niet met wat je denkt uit te geven.
Weet wat je hebt. Niet alleen je beleggingsrekening. Ook je spaargeld, je crypto, je overwaarde en je opgebouwde pensioen, die laatste twee zijn bij de meeste Nederlanders samen groter dan de rest. Zonder dat totaal is elke berekening een gok.
Reken je brug uit. Stopdatum, AOW-datum, het verschil in jaren, en wat er na die datum binnenkomt. Dat levert één getal en één datum op.
Hoe Gylder hierbij past
De tweede stap is waar dit doorgaans stukloopt. Bijna niemand kan uit het hoofd zeggen wat zijn totale vermogen is, omdat het verspreid staat over een bank, een broker, een exchange en een huis.
Gylder brengt dat samen tot één doorlopend bijgewerkt cijfer: rekeningen, beleggingen, crypto, edelmetaal, je woning met de hypotheek eronder. Dat cijfer is de startwaarde van elke FIRE-berekening.
Daarnaast kun je een doelbedrag met een streefdatum instellen: precies de twee uitkomsten van de brugberekening. Gylder zet je voortgang ertegen af en projecteert vanaf je eigen gemeten groei, niet vanaf een aangenomen percentage.
Eén ding kan het nog niet: je opgebouwde werkgeverspensioen meenemen als post. Die gegevens staan bij mijnpensioenoverzicht.nl en zijn nog niet koppelbaar. Voor de brugberekening is dat geen bezwaar: je pensioen hoort daar als toekomstige inkomstenstroom in, niet als vermogen dat je nu bezit. Een lijfrente- of pensioenbeleggingsrekening bij een broker is wél gewoon te koppelen, want dat is een effectenrekening als elke andere.
Wat dit niet vertelt
Elk getal in dit artikel rust op aannames die over dertig jaar niet uitkomen zoals gedacht.
Het reële rendement van 4% is een historisch gemiddelde, geen belofte. De AOW-bedragen bewegen mee met beleid en indexatie. Je uitgaven op je zeventigste lijken niet op je uitgaven nu: reiskosten verdwijnen, zorgkosten komen erbij. En de grootste onbekende is je eigen leven, dat zich zelden aan een projectie houdt.
Wat de berekening wél doet: hij geeft je een richtgetal dat aanzienlijk dichter bij de werkelijkheid ligt dan vijfentwintig keer je uitgaven. En hij maakt zichtbaar welke knoppen er zijn, je uitgaven, je stopdatum, je spaarquote, in plaats van één getal dat van boven komt vallen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel geld heb ik nodig om te stoppen met werken? Dat hangt af van je uitgaven, je stopleeftijd en wat er na je AOW-datum binnenkomt. Voor iemand die op zijn vijftigste stopt met €40.000 uitgaven per jaar ligt het bij een gemiddelde pensioenopbouw rond de €615.000: niet de miljoen die de vuistregel suggereert.
Werkt de 4%-regel in Nederland? Als onttrekkingspercentage is hij bruikbaar, met kanttekeningen die een eigen artikel verdienen. Als doelberekening, vijfentwintig keer je uitgaven, overschat hij, omdat hij geen rekening houdt met AOW en pensioen.
Telt mijn huis mee in mijn FIRE-getal? Alleen als je van plan bent het te verzilveren. Blijf je erin wonen, dan levert de overwaarde geen inkomen op. Wel verlaagt een afgeloste hypotheek je maandlasten, en dat verlaagt je doelbedrag wel degelijk.
Kan ik eerder bij mijn pensioen? Bij veel regelingen kan het vanaf een bepaalde leeftijd, maar tegen een blijvend lagere uitkering. Voor de brugjaren is het meestal geen oplossing.
Is FIRE realistisch met een gemiddeld salaris? De rekensom werkt bij elk inkomen; wat verschilt is de tijdlijn. Je spaarquote bepaalt die tijdlijn meer dan je rendement: bij 20% opzij zetten praat je over ruim dertig jaar, bij 40% over ruim twintig.